گروه کوهنوردی سرابان نطنز

گروه كوهنوردي سرابان نطنز در زمينه هاي كوهنوردي ، كوه گشت ، كوير نوردي ، غار نوردي و پياده روي فعاليت دارد

کوهشناسی در ایران

کوهشناسی در ایران :

 توجه عمیق و اساسی به رشه کوه ها ، شناسایی قلل و تفکیک مفاهیم یکدیگر ، کوهنوردی کردن به معای واقعی صعود به قلل از مسیر های مختلف عاشق کوه و دیواره ها بودن و این عشق عمیق را به معنا و مفهوم واقعی آن درک کردن از جمله تمرین و از دیدگاهی جزء اولین گامهای شناسایی کوه ها به شمار میرود و شناختن و شناسایی کوه ها د رکشور ما لیران نیز می بایستی با توجه به روند رو به رشد کوهشناسی جهت رشد و توسعه می یافت اما اینچنین نشد و در گام های اولیه به رکود گرایید. هم اکنون پس از طی دوره های طولانی پر فراز و نشیب از سیر آشنایی با کوه های ایران و یاد خیری از پویندگان نخستین رشته شناسایی کوه های ایران مرحوم عبدالواحد خنجی که یاد و نامش همواره جاودان باد نور کم روی نوشتن ،یادداشت کردن و تالیف و ندوین سیر نزولی خود را طی کرد تا در سراشیبی این راه به گام های پایانی نزدیک گردد و از دیگر سوی سیر تحولات نوین جغرافیایی طبیعی در ایرا ن که گوشه هایی از آن با کوه عجین گشته است باغث آن گردیده است تا نیم نگاهی از سوی جغرافیدانان به کوه های ایران نیزبه وجود آید و فرهنگ آشنایی با کوه های کشور تا حدودی که تنها بیانگر موقغیت های جغرافیایی قلل شاخص ایران،فرم و ساختار رشته کوه ها و بخصوص جاده ها با انواع گوناگون آن و برخی از آبادیها و شهر ها در این سیر تحولات جغرافیای کشور فراهم گردد. اما به جز تمام اینها و بعضی از مسائل حاشیه ای کوهشناسی در ایران به معنی و مفهوم واقعی آن هرگز شکل و توسعه نیافت ،نام گذاری خای نا مشخص ،کلی گویی ها و سایر موارد در این راتا باعث آن گردید تا این واقعیت مجسم هرگز آنطور که باید و شاید خود را جلوه گر نسازد .اما آنچه از آن می بایست به عنوان سر آغازی بر کوهشناسی ایرا ن نام برد سیر رو به رشد نقشه ای کوچک و بزرگ چندی است که در طی سالیان اخیر به چاپ رسیده است . در این نقشه اه سعی فراوان گردیده تا با امکانات بسیار نا چیز به ثبت و ضبط آنچه به ما رسیده و یا خودمان با تکیه بر تجارب و اجرای برنامه های چندین و چند باره کوهنوردان به دست آوریم نگاهی است به سیر کوهشناسی در ایران از دیدگاه و نقطه نظرات کوهنوردان که اگرچه در زیر بناهای با دیدگاه های جغرافیدانان منطبق می باشد لیکن موشکافی که در بیان کلیه عوارض و ارتفاعات به آن معطوف گردیده بکلی آنرا از نفشه های تیپ جغرافیایی عمومی کلاسیک جدا می سازد . نمایش خط الراس شماتیک که در آن امتدتد فراوان قلل وجود دارند.دیواره ها و صخره ها وقله های فرعی و شاخکهای سوزنی هر یک شکل و شمایلی خاص به اینگونه نقشه ها داده اند که آنرا از محتوای ساده خارج سازند. از دیدگاه کوه شناسی ایرا ن ،قلل و ارتفاعات این مرزو بوم با توجه به زیر ساختهای تقسیمات کشوری بوجود نیامده و مورد بررسی قرارنمیگیرد.انچه از آن میتوان به عنوان کوهشناسی ایران نام برد ساختاری است از جداسازی کوه ها توسط رودخانه ها تا جای ممکن از این روند تا جداسازی کوه ها توسط رودخانه ها تا جای ممکن ،از این روند تا جداسازی کوه ها توسط بیابان ها و کویر ها که از هر سوی این ارتفاعات را در مرکز و جنوب ایران ا زیکدیگر مجزا ساخته اند .پس بر این کوههای ایران از 8 قسمت به شرح ذیل شکل می یابند که عبارتند از :

1- رشته کوه ها ی البرز

2- رشته کو ه های زاگرس

 3- کوه های ممتد مرکزی

4- کوه های خراسان

 5- کوه های کرمان

6- کوه های نوار مرزی آذربایجان غربی

7- کوه های کردستان و لرستان

8- قلل منفرد

 و تعداد شاخه های فرعی که دیگر نمی توان آنرا در جایگاه جداگانه ای مورد بررسی قرارداد را میتوان بیانگر تقسیم بندی کوه های ایرا ن به حساب آورد . بطور تقریب میتوان گفت ایران حدود 15000قله بالای 3000 متر می باید باشد که در 8 قسمت فوق الذکر پراکنده گردیده اند که عمده ترین مکان ها ی تمرکز آن در البرز و زاگرس دانست . که در آغاز این مقوله و در ابتدا به بحث و بررسی پیرامون ساختار رشته کوه های البرز خواهیم پرداخت .

 1-رشته کوه های البرز: رشته کوه های البرز از حوالی جنوب شهرستان آستارا آغاز و با توس بلندی سراسر کرانه دریای مازندران را در نوردید تا نزدیک شهرستان علی آباد کتول به پیش میروند این رشته کوه ها به عرض تقریبی 100 تا 150 کیلومتر از ساختارهای بسیار فشرده برخوردارند که این ویژگی ها بیشتر از ناحیه مرکزی به چشم می خورد و در سایر مناطق از گستردگی های بیشتری برخوردار است .در این رشته کوه ها که در آن قله دماوند ایران با ارتفاعی معادل 5678 متر قراردارد دارای ارتفاعات کوتاه و بلند فراوانی است که پس از دماوند می تواند از نامهایی چون شاهوار،مزدا،دوبرار ،آزادکوه ،دو خواهران ،علم کوه ،شاه البرزو سیلان نام برد .ساختار البرز از 5 قسمت به شرح ذیل تشکیل میگردد که از شرق به غرب عبارتند از:

الف ) ساختار البرز شرقی

 ب ) ساختار رشته فیروز کوه

 ج )البرز مرکزی

 د ) البرز غربی

 ه )کوههای گیلان

 که در ذیل به اختصار به معرفی قلل مهم هر بخش و جداسازیهای آن از سایر ارتفاعات اشاره خواهیم کرد.

الف )البرز شرقی : البرز شرقی ناحیه بسیار بزرگ و وسیعی را پوشش داده است .در سراسر نواحی جنوبی آن که عموما آب و هوا بیابان گرمسیر برآن حاکم است شهر های شاهرود ، سمنان ، دامغان و کرمسار قراردارند و این کوه ها به سوی شمال امتداد یافتهبه جنگلهای حد فاصل علی آباد کتول تا بابل قسمتی میگردند.بخش بزرگ کوهستانی البرز شرق از دو قسمت مهم ارتفاعات برخوردارندقسمت اصلی و مرتفع آن در شمال شهرستان شاهرود با قلل شاهوار 4000 متری و شاهکوه 350 متری و قلل چالویی، کاه کشان و یزدگی و در قسمت غرب این رشته کوه ها قلل نروا3850 متری و نرو و قلل قدمگاه ،سائو و لعای جای دارند که حد فاصل این دو قسمت بخصوص در شمال دامغان را رشته کوه های کم ارتفاع برن موو پوشش داده است .

ب ) رشته کوه های فیروز کوه : رشته کو هایی موسوم به فیروزکوه بصورت نواری عمودی شکل و فشردا از شمال حد فاصل شهر های بابل تا آمل و از جنوب حد فاصل شهر فیرو زکوه و دماوند قرار دارند .ودره عمیق ، رودخانه هراز سراسر جناغ غربی این کوهستان را از البرز مرکزی جدامی سازد و در شرق این ناحیه نیز رودخانه های تالارد ،حبله رود به جدا سازی این قسمت از کوهستان عظیم البرز شرقی کمک بسزایی نموده اند. کوه های جنوبی فیروزکوه غالبا حالت کوهستان و فاقد درخت و بالعکس هر چه به نواحی شمالی نزدیک تر میشویم جنگل و درختزار پوشش غالب این نواحی را شامل میگردد.از جمله مهمترین قلل این منطقه می بایست از قلل مشهوری چون دو برار 4250 متر و زرین کوه 3850 متر و میشینه گرگ 4050 متر و قلل بوم-امنیه-هلزم –پاشورهو سواد کوه نام برد .

 ج ) البرز مرکزی : از فشرده ترین ناحیه کوهستانی البرز از حیث اکثریت ار تفاعات را در این منطقه باید نام برد در این ناحیه کوهستان مرتفع که دره رودخانه هراز آنرا از سمت شرق و دره رودخانه کرج و چالوس آنرا از غرب جدا میسازد در حد فاصل شهر های آمل و چالوس در کناره دریای مازندان و از جنوب د رحد فاصل شهر کرج تا تهران و دماوند شامل میشود. ناحیه کوهستانی البرز مرکزی نیز چون سایر ارتفاعات این ناحیه از نوار جنگلی در فسمت شمالی و ناحیه کوهستانی جنوبی آن تشکیل گردیده دارای قلل مهم و مشهود چندی است که از آن جمله مهمترین آنها می بایست از : دماوند 5678 و آزاد کوه 4390 و خلنو 4375 متر و قلل فرهنگ –کلون بستک –سی چال – آسان کوه – مهرچال – جانستون – دو خواهران – دردشت – گرگ – توچال – گل زرد نام برد.

د )البرز غربی : منطقه کوهستنی البرز غربی پس از ناحیه البرز شرقی از وسعت زیاد یبرخوردار است که وجود رشته کوه های تخت سلیمان (علم کوه ) بر جاذب های آن دو چندان افزوده است . ناحیه کوهستانی البرز غرب نیز از سمت شرق توسط رودخانه های کرج و چالوس از البرز مرکزی جدا و از سمت غرب سراسر آنرا رودخانه سفید رود در می نوردد.شهرستان چالوس در منتهی الیه شرقی و رشت در حد نهایی غربی آن قرار دارد و ا زجنوب نیز حد فاصل شهر های کرج – قزوین – لوشان – بنصیل می باشد. از مهمترین شاخص های البرز غربی وجود سه رودخانه عظیم سه هزار – شاهرود و طالقان روددر عمق این ناحیه می باشد و همچنین آثار تاریخی دوره های اسلامی و قبل از آن زینت بخش این ناحیه بزرک می باشد . از جمله قلل مهم این منطقه نیز می بایست از علم کوه 4850 متر –تخت سلیمان 4650 متر – شاه البرز 4200 متر –کهار 450متر – قلل ناز-چالون- سیاه کمان – کرماکوه-ماسه چال – هفت خانی –خرسان – سیلان – خشچال و درفک نام برد.

ه ) کوههای گیلان : آخرین بخش از رشته کوه های البرز را کوه های گیلان تشکیل میدهد این کوه ها که بلعکس سایر نواحی البرز از ارتفاع کمی بهره مند می باشند با حالتی نیمه جنگلی در حد فاصل رودخانه سفیر رود تا آستارا و اردبیل قرار دارند .شهرستان رشت در شمال این ناحیه و دره رودخانه قزل اوزن و سفید رود و شهرستان آب بر و خلخال در جنوب و جنوب غربی آن دیده میشود این منطقه نیز دارای قلل مرتفعی مهمی چون شاه معلم 3050 و سفید کوه 3350متر و قلل پشته کوه –بغر و داغ و لاس پشته ی باشند.

 1- رشته کوه های زاگرس : رشته عظیم زاگرس سوی بزرگ و مرتفع و پهناور حد فاصل دشتهای خوزستان و عراق تا نواخی مرکزی ایران را تشکیل میدهد این سلسه کوه ها با وسعتی پهناور از جهت شمال غربی به سوی جنوب شرقی از رشته کوه ها و خط الراس های فراوان به وجود آمده اند .رشته کوه های زاگرس با توجه به دست یابی به 3 منطقه کوهستانی مهم از نقطه نظر کوهنوردان یعنی قلل اشترانکوه و قالی کوه و خط الراس زرد کوه بختیاری و دنا را میتوان به 3 بخش عمده متمرکز بر این قلل تقسیم نمود که اکثر صعود های کوهنوردان در زاگرس را تحت پوشش خود قرارداده است این 3 ناحیه کوهستانی را که از شمال به جنوب امتداد یافته اند به نامهای شمالی و مرکزی و جنوبی میتوان داد. بخش شمالی شامل قلل مهمی جون اشترانکوه با سرفرازی قله سن بران 4150 متری فالی کوه 4110 متری و قلل دیگری چون هشتاد –قبله –ن – پریز کوه- اگر و تمندر میباشد. بخش مرکزی با قله مرتفعی کلونچی مرتفع ترین قله زرد کوه بختیاری با ارتفاعی معادل4221 متر و قله شاه شهیدان 4150 متر و هفت تنان 4150 مترو قلل دیگری چون شاهان –فردان –گربوش کوه . و بالاخره بخش جنوبی که تا شهر بزرگ شیراز و کمی هم دورتر تا داراب ادامه می یابد که از جمله مهمترین قلل باید از قاش مستان 4500مترو مورگل 4450مترو بل اقلید 4150 متروقلل رنج-سفید کوه – خاتون-نیل و ریگ نام برد .

 3- کوههای ممتد مرکزی: نواری طویل منقطع و تا حدی منفرد که فقط به دلیل امتداد آن در مرکز ایران شاید بتوانی از آن به عنوان ممتد مرکزی نام برد این قلل که از شهر تفرش و قله مهم آن نقره کمر آغز می شودو با تشکیل قلل غلیق –ولیجا-کرگز-کرکس-میل-مارشنان – شیرکوهو ترزجان تا شهر بابگ کرمان ادامه می یابد و هر یک دارای قللمنفرد و متعددی هستند.

2- کوه های خراسان : این کوه ها غالبا به صورت پراکنده در اطراف و اکناف استان خراسان وجود دارند و هر یک دارای ویژگی های مربوط به خود میباشند که از جمله مهمترین قلل این منطقه از خط الراس بزرگ بینالود –شیرباد-زرگران قلل پراکنده ملکوه –چهل تن – سالوک –آلاداغ و هزار مسجد نام برد.

 3- کوههای کرمان : کوه های کرمان را می توان به عنوان مجموعه ای از قلل مرتفع بعضا دشوار از نقطه نظر صعود به آنها و معملی چون بسیار از این کوه های ایران نام برد .کوههای دارای قلل مرتفع زیادی است ککه در اطراف شهرهای بزرگی چون کرمان –جوپار-ماهان –سیم –جیرفت –سیرج و.. قرار گرفته اند مرتفع ترین قله این کوه ها هزلر یا قولی چهل تن به ارتفاع 4465 متر و دارای قلل مهم دیگری چون لاله زار – کوشا-کله زی – جوپار – سه شاخ –کیش – کیل جلال – بید خون –گلچین – پلوار –چغتان – بارز و بحر آسان می باشد.

4- کوه های نوار مرزی آذربایجان غربی : این رشته کو هها که در نوار مرزی حدد فاصل ایران و ترکیه و بخشی از کشور عراق قرار دارند از جمله زیباترین و بکر ترین قلل کوه های ایران میباشد که از شهر ماکو در شمال غربی ایران آغاز و تا نواحی کردستان به سوی جنوب پیش می روند .در یاچه بزرگ ارومیه و شهر آن در سمت شرق این کوه ها قراردارند از جمله مهمترین قلل این منطقه می با ید از قلل چهل مور شهیدان 3608 مترو قلل بزسینا –ستاره لوند –والاخانی –سیاه کوه و ... نام برد.

 5- کوههای کردستان : رشته کوههای کردستان نیز به صورت متصل و سینه متصل در شمال زاگرس جای دارند که دامنه این سلسله کوه ها تا نواحی کوهستان لرستا ن پیش میرود .ا زجمله مهمترین قلل این مناطق کوهستانی می باید به قلل شاهو 3350متر –چهل چشمه 3350متر- برانان-والاخانی –بر –بیستون – پراوا- گرین نام برد .

6- قلل منفرد: اگر چه مجموعه متعددی از این قلل در مناطق مختلف ایران تشکیل خط الراس های کوچک و بزرگی را میدهند و دارای شاخص ترین قلل ایران نیز می باشند اما به همین ترنیب میبایست به تعداد زیادب از آنها اقب منفرد ایران را بسان جزایری بزرک در میان دشتها وبیابان ها و کویر های ایران به حساب آورد که صعود به این ارتفاعات همواره بصورتی مجزا از سایر قلل در یک حیطه مشخص برنامه ریزی میگردند.که از جمله مهمترین این قلل می باید از قلل سبلان 4811 متر و تفتان 4110متر و قلل بزمان –نای بند –الوند نام برد.

نویسنده : عباس کوچه فاره : ٢:٠٢ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۱۳۸٦/۸/٢٢
Comments نظرات () لینک دائم